Vəkillər və Vəkillik Fəaliyyəti Haqqında Azərbaycan Respublikasının Qanununun əhatəli konspekti
Vəkillər və Vəkillik Fəaliyyəti Haqqında Qanun (783-IQ): Tam Konspekt və İzah
«Vəkillər və vəkillik fəaliyyəti haqqında» Azərbaycan Respublikasının Qanunu vəkilliyin əsaslarını, vəkilin hüquqi statusunu, Vəkillər Kollegiyasının quruluşunu və vəkil olmaq qaydasını müəyyən edən əsas sənəddir. Bu konspekt qanunun bütün maddələrini sxem, cədvəl və mnemonikalarla, 31 oktyabr 2025-ci il redaksiyası əsasında sistemləşdirir. Vəkillik imtahanına (test və şifahi müsahibə) hazırlaşanlar, hüquq tələbələri və mövzunu sürətlə təkrarlamaq istəyənlər üçün nəzərdə tutulub.
- Qanun haqqında ümumi məlumat
- Vəkilliyin əsasları və prinsipləri (M.1–2)
- Vəzifələr və fəaliyyət (M.3–5)
- Rəmzlər və təminatlar (M.6–7)
- Vəkil kim ola bilər? (M.8)
- Vəkilin köməkçisi (M.8-1)
- Vəkillər Kollegiyası və orqanları (M.9–13)
- And və xidməti vəsiqə (M.14, 14-1)
- Vəkilin hüquqları (M.15)
- Vəkil orderi və sorğusu (M.15-1, 15-2)
- Vəkilin vəzifələri (M.16, 16-1)
- Vəkil sirri (M.17)
- Vəkil etikası (M.18)
- Hüquqi yardımın ödənilməsi (M.19–20)
- İntizam məsuliyyəti (M.21–22)
- Fəaliyyətə xitam (M.23)
- Maliyyə, pensiya, əcnəbilər (M.24–26)
- 2025-ci il dəyişiklikləri
- Mühüm müddətlər və rəqəmlər cədvəli
- Tez-tez verilən suallar (FAQ)
1. Qanun haqqında ümumi məlumat
Qanun hər bir şəxsin məhkəmə prosesində, ibtidai istintaqda və təhqiqatda öz hüquqlarının və qanunla qorunan mənafelərinin müdafiəsi üçün vəkilə müraciət etmək hüququnu təmin etmək, habelə hüquqi yardım göstərən vəkillərin fəaliyyətini tənzimləmək məqsədilə qəbul edilib. O, vəkilliyin əsas prinsiplərini, vəkillərin hüquqi statusunu və özünüidarəsinin əsaslarını müəyyən edir.
2025 yenilənməsi. 31 oktyabr 2025-ci il tarixli dəyişiklik qanunu xeyli yenilik gətirib: vəkil olmaq üçün iş stajı 3 ildən 1 ilə endirildi, İxtisas Komissiyasının tərkibi 13 üzvə çatdırıldı, xidməti vəsiqə (M.14-1), vəkil orderi (M.15-1) və vəkil sorğusu (M.15-2) institutları əlavə olundu, intizam tənbehləri sistemi yeniləndi. Bu yeniliklər mətndə YENİ 2025 nişanı ilə işarələnib.
2. Vəkilliyin əsasları və prinsipləri Maddə 1–2
Azərbaycan Respublikasında vəkillik — hüquq müdafiə fəaliyyətini peşəkarcasına həyata keçirən müstəqil hüquqi təsisatdır. Vəkillik aşağıdakı səkkiz prinsip əsasında fəaliyyət göstərir:
| İki sütun | Üç dəyər | Üç təminat |
|---|---|---|
| Qanunun aliliyi Müstəqillik |
Demokratizm Humanizm Ədalət |
Şəffaflıq İnsan hüquqlarına hörmət Konfidensiallıq |
«2 + 3 + 3» qaydası. Prinsipləri üç qrupda yadda saxlayın:
• 2 sütun — vəkilliyi ayaqda saxlayan: Qanunun aliliyi və Müstəqillik.
• 3 dəyər — ruhu: Demokratizm, Humanizm, Ədalət.
• 3 təminat — qoruyucu: Şəffaflıq, İnsan hüquqlarına hörmət, Konfidensiallıq.
Sözlərin baş hərfləri: QM – DHƏ – ŞİK.
Vəkilliyin əsasları (M.1.III)
Vəkilliyin əsaslarını dörd amil təşkil edir: Konstitusiyaya, bu Qanuna və digər normativ hüquqi aktlara əməl edilməsi; vəkillərin peşə fəaliyyətinə prokurorluq, məhkəmə, digər dövlət orqanları (qurumları), habelə fiziki, vəzifəli və hüquqi şəxslər tərəfindən müdaxiləyə, təzyiqə yol verilməməsi; vəkillərin hüquq bərabərliyi; özünüidarəetmə əsasında müstəqil qərar qəbul edilməsi.
Buraxılma dərəcələri (M.1.IV)
Vəkillik fəaliyyəti məhkəmə instansiyalarına buraxılma dərəcələrinə uyğun həyata keçirilir. İxtisas imtahanını verən şəxslər bütün birinci və apellyasiya instansiyası məhkəmələrinə buraxılırlar. Konstitusiya Məhkəməsi və Ali Məhkəmədə iştirak üçün isə öz arzusu əsasında əlavə ixtisas imtahanı vermək tələb olunur.
Qanunvericilik bazası (M.2)
Vəkillik haqqında qanunvericilik Konstitusiyadan, bu Qanundan, digər qanunvericilik aktlarından və beynəlxalq müqavilələrdən ibarətdir. Vəkilin prosessual hüquq və vəzifələri isə Cinayət-Prosessual, İnzibati Xətalar, İnzibati Prosessual, Mülki Prosessual məcəllələri və digər qanunlarla tənzimlənir.
3. Vəkilliyin vəzifələri və fəaliyyəti Maddə 3–5
Vəkilliyin əsas vəzifəsi (M.3) fiziki və hüquqi şəxslərin, habelə dövlət orqanlarının (qurumlarının) hüquq və azadlıqlarının müdafiəsi və onlara yüksək keyfiyyətli hüquqi yardım göstərilməsidir.
Vəkilliyin müstəsna dairəsi (M.4.II)
Bəzi işlərdə hüquqi yardımı yalnız vəkil göstərə bilər. Bu, qanunun ən çox imtahanda soruşulan müddəalarındandır:
| Sahə | Yalnız vəkilin səlahiyyəti |
|---|---|
| Cinayət işləri | Şübhəli və ya təqsirləndirilən şəxsin müdafiəsi |
| İnzibati xətalar | Məhkəmənin baxdığı inzibati xəta işi üzrə fiziki şəxsin müdafiəsi |
| Mülki və inzibati mübahisələr | Ali Məhkəmədə təmsil edilmə |
| Konstitusiya şikayəti | Konstitusiya Məhkəməsində ərizəçinin təmsil edilməsi |
Birinci və apellyasiya instansiyalarında mülki və inzibati işlər üzrə təmsilçiliyi vəkil olmayan hüquqşünaslar da edə bilər. Lakin cinayət müdafiəsi, Ali Məhkəmə və Konstitusiya Məhkəməsi təmsilçiliyi yalnız vəkilə məxsusdur.
Fəaliyyətin ümumi qaydaları (M.5)
Vəkillik irqindən, dinindən, dilindən, cinsindən, siyasi mənsubiyyətindən asılı olmayaraq, insan hüquqlarının üstünlüyü, qanunun aliliyi, müstəqillik və könüllülük əsasında həyata keçirilir. Vəkilin ədalət mühakiməsində iştirakı yazılı müqavilə əsasında baş verir. Vəkil müqavilə bağlanana qədər hüquqi yardımdan imtina edə bilər (M.20-də nəzərdə tutulmuş hallar istisna olmaqla); müraciət edən şəxs isə tapşırığı qabaqcadan xəbər vermədən məhdudlaşdıra və ya geri götürə bilər.
Vəkillik fəaliyyəti fərdi qaydada və ya vəkil qurumları (hüquq məsləhətxanaları, vəkil büroları və s.) tərkibində həyata keçirilir. Vəkil qurumunun təsisçiləri yalnız vəkillər ola bilər və qurum Rəyasət Heyətinin qərarı ilə təsdiqlənərək dövlət qeydiyyatından keçir.
4. Rəmzlər və fəaliyyətin təminatları Maddə 6–7
Vəkilliyin rəmzləri (M.6): Dövlət bayrağı, Dövlət gerbi və vəkilliyin rəsmi emblemi. Vəkillər məhkəmə iclaslarında xüsusi geyimdə iştirak edirlər.
Vəkillik fəaliyyətinin təminatları (M.7)
Qanun vəkilin sərbəst fəaliyyəti üçün ciddi qoruyucular nəzərdə tutur:
- Vəkil, vəkillik fəaliyyəti ilə bağlı ona məlum olan hallar barədə dindirilə bilməz.
- Vəkilin topladığı sənədlər və vəkillik icraatı (dosye) istintaq və məhkəmə orqanları tərəfindən tələb edilə və götürülə bilməz.
- Vəkil tutulduqda və ya cinayət məsuliyyətinə cəlb edilməsi barədə qərar qəbul edildikdə bu barədə dərhal baş prokurora və Vəkillər Kollegiyasının Rəyasət Heyətinə məlumat verilməlidir.
- Vəkilə edilən bütün müraciətlər sirr kimi qorunur; tutulan, həbs və ya məhkum olunan şəxslə görüş üçün konfidensiallıq təmin edilməlidir.
- Vəkilin müdafiəsi və təhlükəsizliyi «Cinayət prosesində iştirak edən şəxslərin dövlət müdafiəsi haqqında» Qanunla təmin olunur.
5. Vəkil kim ola bilər? Maddə 8
Vəkil olmaq üçün şəxs Azərbaycan Respublikasının vətəndaşı olmalı və müəyyən tələblərə cavab verməlidir.
+ ən azı 1 il staj (M.8 — yeni)
Vəkillər Kollegiyasının üzvü
• Keçmiş vəkil/hakim → test yox, müsahibə + təlim (bir dəfə)
• Hüquq elmləri doktoru, keçmiş KM hakimi, apellyasiya/kassasiya sədri → test, müsahibə və təlim yox
Əsas tələblər və güzəştlər (M.8.I)
| Kateqoriya | Yazılı test | Şifahi müsahibə | İcbari təlim |
|---|---|---|---|
| Ümumi qayda (ali hüquq təhsili + 1 il staj) | Bəli | Bəli | Bəli |
| Keçmiş vəkil / hakim* | Xeyr | Bəli | Bəli (icbari təlimə cəlb olunur) |
| Hüquq elmləri doktoru; keçmiş KM hakimi; apellyasiya/kassasiya sədri | Xeyr | Xeyr | Xeyr |
*İntizam qaydasında fəaliyyətinə xitam verilmiş və ya qiymətləndirmə nəticəsində səlahiyyətləri uzadılmamış hakimlər bu güzəştdən istifadə edə bilməz. Bu güzəşt yalnız bir dəfə tətbiq olunur.
Kim vəkil ola bilməz? (M.8.II)
| № | Maneə |
|---|---|
| 1 | İkili vətəndaşlığı olan |
| 2 | Digər dövlətlər qarşısında öhdəlikləri olan |
| 3 | Fəaliyyət qabiliyyəti olmayan və ya məhdud fəaliyyət qabiliyyətli sayılan |
| 4 | Əqli pozuntularına görə (tibbi rəyə əsasən) vəkilliyi həyata keçirə bilməyən |
| 5 | Qəsdən az ağır, ağır və ya xüsusilə ağır cinayətə görə məhkumluğu ödənilməmiş və ya götürülməmiş |
| 6 | Barəsində tibbi xarakterli məcburi tədbirlərin tətbiqi haqqında qüvvədə olan məhkəmə qərarı olan |
«2 vətəndaşlıq + 2 qabiliyyət + 2 cinayət» qaydası. Maneələr cüt-cüt qruplaşır:
• 2 «xarici» maneə — ikili vətəndaşlıq və digər dövlət qarşısında öhdəlik;
• 2 «qabiliyyət» maneəsi — fəaliyyət qabiliyyətinin olmaması və əqli pozuntu;
• 2 «cinayət» maneəsi — ödənilməmiş məhkumluq və tibbi məcburi tədbir.
Vəkil dövlət qulluğuna (və ya onun xüsusi növünə) qəbul edildikdə vəkillik fəaliyyəti qulluğa xitam verilənədək dayandırılır (M.8.IV). Vəkillər Kollegiyasının üzvü olmayan şəxsin «vəkil» sözündən istifadəsi qadağandır (M.8.V).
6. Vəkilin köməkçisi Maddə 8-1
Ali hüquq təhsilli Azərbaycan vətəndaşı vəkilin köməkçisi ola bilər (M.8.II-nin maneələri buraya da şamil olunur). Köməkçi vəkil qurumu və ya vəkillə bağlanmış müqavilə əsasında, vəkilin rəhbərliyi altında fəaliyyət göstərir və müstəqil olaraq vəkillik fəaliyyəti ilə məşğul ola bilməz. Köməkçi vəkillik sirrini qorumalı, davranış qaydalarına riayət etməlidir. Köməkçi haqqında məlumat vəkil reyestrinin xüsusi bölməsinə daxil edilir.
7. Vəkillər Kollegiyası və onun orqanları Maddə 9–13
Azərbaycanda vahid, qeyri-dövlət, müstəqil və özünüidarə edən Vəkillər Kollegiyası fəaliyyət göstərir və o, qeyri-kommersiya hüquqi şəxsdir. Kollegiyanın üzvü olmayan şəxslər vəkillik fəaliyyəti ilə məşğul ola bilməzlər. Kollegiyanın təşkili və fəaliyyəti bu Qanun və Nizamnamə ilə müəyyən edilir.
| VƏKİLLƏR KOLLEGİYASI qeyri-kommersiya hüquqi şəxs |
|||
| Ümumi yığıncaq (konfrans) ali orqan — müstəsna səlahiyyət |
Rəyasət Heyəti icra orqanı · 5 il · sədr max 2 dəfə · reyestri aparır |
İntizam Komissiyası 5 il · şikayətlər · araşdırma → rəy |
İxtisas Komissiyası 13 üzv · 5 il · ixtisas imtahanı |
| Əlavə qurumlar (Rəyasət Heyəti yaradır): regional qurumlar • hüquqi yardım mərkəzləri • tədris mərkəzləri | |||
Orqanların müqayisəsi
| Orqan | Tərkib / müddət | Əsas səlahiyyət |
|---|---|---|
| Ümumi yığıncaq (konfrans) | Bütün üzvlər; 3 ildə bir dəfədən az olmayaraq | Nizamnaməni, əsasnamələri təsdiqləmək; Rəyasət Heyətinin və İxtisas Komissiyasının seçilməsi; büdcə, üzvlük haqqı |
| Rəyasət Heyəti | Sədr + müavinlər + üzvlər; 5 il (sədr max 2 dəfə) | Üzvlüyə qəbul və xitam, reyestrin aparılması, intizam icraatı, ixtisas imtahanı qaydaları, monitorinq |
| İntizam Komissiyası | 5 il | Şikayətlərə baxır, araşdırma aparır (3 ay + 3 ay), rəy verir |
| İxtisas Komissiyası | 13 üzv (7 vəkil + 3 hakim + 3 alim); 5 il | İxtisas imtahanını keçirir, peşə yararlılığını müəyyən edir, rəy verir |
Ümumi yığıncaq (M.10)
Ümumi yığıncağın müstəsna səlahiyyətlərinə Nizamnamənin, komissiya əsasnamələrinin və etik davranış qaydalarının təsdiqi; Rəyasət Heyətinin və İxtisas Komissiyasının üzvlərinin seçilməsi; büdcənin və üzvlük haqqının məbləğinin müəyyən edilməsi; ordeyin və order markasının formasının təsdiqi daxildir. Üzvlərin sayı beş yüzdən çox olduqda ümumi yığıncağın səlahiyyətləri konfrans tərəfindən həyata keçirilə bilər. Növbədənkənar yığıncaq üzvlərin üçdə birinin tələbi ilə çağırıla bilər; Rəyasət Heyəti iki ay ərzində onu təşkil edir.
Rəyasət Heyəti (M.11–12)
Rəyasət Heyətinin sədri, müavinləri və üzvləri ən azı 3 il vəkil işləmiş, üzvlər arasında nüfuz sahibi olan və seçkilər gününədək intizam tənbehi olmayan şəxslər arasından 5 il müddətinə seçilir. Heç kəs iki dəfədən artıq sədr seçilə bilməz. İclaslar üzvlərin üçdə iki hissəsi iştirak etdikdə səlahiyyətlidir; qərarlar açıq səsvermə və sadə səs çoxluğu ilə qəbul edilir, səslər bərabər olduqda sədrin səsi həlledicidir.
İxtisas Komissiyası (M.13) YENİ 2025
Komissiya vəkilliyə namizədlərin tələblərə uyğunluğunu və peşə yararlılığını müəyyən edir. Tərkibi: 7 vəkil + 3 hakim + 3 hüquqşünas alim = 13 üzv, səlahiyyət müddəti 5 il. Vəkil üzvləri Rəyasət Heyəti, hakim üzvləri Ali Məhkəmənin Plenumu, alim üzvləri isə müvafiq icra hakimiyyəti orqanı təyin edir. İclas üzvlərin 2/3-ü iştirak etdikdə səlahiyyətlidir.
• Üzvlüyə qəbuldan imtina qərarından 20 gün ərzində məhkəməyə şikayət vermək olar (M.13.VII).
• Şifahi müsahibə mərhələsini keçə bilməyən şəxs həmin müsahibədən sonrakı 1 il ərzində ixtisas imtahanlarında iştirak edə bilməz (M.13.VIII).
• İxtisas imtahanı ildə bir dəfədən az olmayaraq keçirilir.
8. Vəkilin andı və xidməti vəsiqəsi Maddə 14, 14-1
Kollegiyaya qəbul olunmuş şəxs Rəyasət Heyətinin iclasında Dövlət bayrağı önündə and içir. Vəkilin səlahiyyətləri andan başlayır və bu andan onun haqqında məlumatlar vəkil reyestrinə daxil edilir. And mətni imzalanaraq vəkilin şəxsi işində saxlanılır.
Xidməti vəsiqə (M.14-1) YENİ 2025
And içmiş vəkilə xidməti vəsiqə verilir; bu vəsiqə onun Kollegiya üzvlüyünü təsdiq edir. Vəsiqənin forması və verilmə qaydası Rəyasət Heyəti tərəfindən müəyyən olunur. Fəaliyyət dayandırıldıqda vəkil dayandırma müddətində vəsiqədən istifadə hüququnu itirir; fəaliyyətə xitam verildikdə isə vəsiqə öz qüvvəsini itirir və aparata qaytarılır.
9. Vəkilin hüquqları Maddə 15
Vəkillər müstəqildirlər və yalnız qanunun tələblərinə tabedirlər. Əsas hüquqlar:
| Hüquq | İzah |
|---|---|
| Müdafiə və təmsil | Fiziki/hüquqi şəxslərin və dövlət orqanlarının hüquqlarını təhqiqat, istintaq, məhkəmə və digər orqanlarda müdafiə və təmsil etmək |
| Qanuni vasitələr | Qadağan olunmamış və etikaya zidd olmayan bütün üsul və vasitələrdən istifadə etmək |
| Sənəd və məlumat toplamaq | Dövlət orqanlarından, yerli özünüidarə orqanlarından sənəd və məlumat tələb etmək, surət çıxarmaq; daşınmaz əmlak reyestrindən sorğu vermək |
| Ekspert/mütəxəssis cəlb etmək | Xüsusi bilik tələb edən məsələlər üzrə rəy və məlumat almaq |
| Texniki vasitələr | Qanunvericiliklə müəyyən qaydada texniki vasitələrdən istifadə etmək |
| Təklikdə görüş | Müdafiə və ya təmsil edilən şəxslə təklikdə görüşmək |
| Özünütəmsil | Kassasiya instansiyası məhkəməsində özü-özünü təmsil etmək |
10. Vəkil orderi və vəkil sorğusu Maddə 15-1, 15-2 YENİ 2025
Vəkil orderi (M.15-1)
Vəkil orderi — vəkil qurumu və ya fərdi qaydada fəaliyyət göstərən vəkil tərəfindən vəkilə verilən, müəyyən bir mərhələdə (istintaq, prokurorluq orqanı və ya bir məhkəmə instansiyasında) hüquqi yardımın göstərilməsini təsdiq edən sənəddir. Apellyasiya və kassasiya şikayətləri üzrə iclaslar bura daxil deyil. Müqavilə əsasında verilən orderdə order markası — orderin unikal seriya və nömrəsini əks etdirən xüsusi nişan olur.
Vəkil sorğusu (M.15-2)
Vəkil sorğusu — peşəkar hüquqi yardım üçün zəruri olan məlumatların əldə edilməsi məqsədilə dövlət orqanlarına, yerli özünüidarə orqanlarına və digər şəxslərə ünvanlanan yazılı müraciətdir.
Vəkil sorğusu daxil olduğu gündən ən geci 7 iş günü ərzində cavablandırılmalıdır. Bu müddətdə cavablandırmaq mümkün olmadıqda, müddət əlavə 7 iş günü uzadıla bilər.
11. Vəkilin vəzifələri Maddə 16, 16-1
| Vəzifə | Qısa izah |
|---|---|
| Qanuna əməl | Qanunun tələblərini rəhbər tutmaq və müdafiə edilən şəxsin mənafeyi üçün bütün qanuni üsullardan istifadə etmək |
| Sirr, and, etika | Vəkil sirrini qorumaq, vəkil andına və etikaya riayət etmək |
| Müştəri əleyhinə hərəkət etməmək | Müdafiə etdiyi şəxsin mənafeyinə zidd hərəkət etməmək, onun cinayətlə əlaqəsini təsdiq etməmək, müdafiə şikayətini geri götürməmək |
| Məlumatı yaymamaq | İcazəsiz faktları yaymamaq; mənəviyyata, dövlət təhlükəsizliyinə və ya şəxsi/ailə həyatına zərər verə biləcək məlumatları açıqlamamaq |
| Üzvlük haqqı | Üzvlük haqqını hər ay ödəmək |
| Dövlət hesabına yardım | Vəsaiti olmayan şəxslərə dövlət hesabına hüquqi yardım göstərmək |
| İcbari tədris | İl ərzində minimal icbari tədris saatlarını toplamaq |
| Müdafiədən imtina etməmək | Qəbul etdiyi müdafiə öhdəçiliyindən imtina etməmək |
| Pul yuyulmasına qarşı | «Cinayət yolu ilə əldə edilmiş əmlakın leqallaşdırılmasına… qarşı mübarizə» və «Hədəfli maliyyə sanksiyaları» qanunlarının tələblərinə əməl etmək |
Vəkilin qanun pozuntusu nəticəsində müştərinin əmlakına zərər dəyərsə, vəkil maddi məsuliyyət daşıyır. Bu məqsədlə vəkillərin sığorta bank hesabı yaradılır və hər vəkil aylıq gəlirinin 2 faizini bu hesaba köçürür (M.16.II). Vəkilə həmçinin mübahisə (iddia) obyekti olan əmlakı öz adına almaq qadağandır (M.16.IV).
12. Vəkil sirri Maddə 17
Vəkil sirri vəkilliyin təməl təminatıdır. Aşağıdakılar vəkil sirrini təşkil edir:
| Vəkil sirrinə daxildir |
|---|
| Peşə vəzifələri ilə əlaqədar alınan məlumatlar, verilən məsləhətlər |
| Hazırlanan sənədlər, rəylər və arayışlar |
| Hüquqi yardım üçün müraciət faktı |
| Müqavilənin mətni və bağlanılması faktı, müraciətin mahiyyəti |
| Hüquqi xidmətdən imtina və imtinanın əsasları |
- Vəkil sirrini təşkil edən məlumatlar vəkildən, köməkçidən, vəkil qurumlarından, hətta fəaliyyəti dayandırılmış və ya xitam verilmiş vəkillərdən tələb edilə bilməz.
- Vəkil bu məlumatlar barədə şahid kimi çağırıla və dindirilə bilməz.
- Vəkil sirrini təşkil edən məlumatlar həmin işdə sübut kimi qiymətləndirilə bilməz.
- İbtidai istintaqın sirri yalnız prokurorun və ya müstəntiqin icazəsi ilə yayıla bilər; bunu pozan vəkil məsuliyyət daşıyır.
13. Vəkil etikası Maddə 18
Vəkil öz vəzifələrini mükəmməl icra etməli, vəkil sirrindən şəxsi və ya başqalarının tamahkarlıq məqsədləri üçün istifadə etməməli, hüquq müdafiə fəaliyyəti ilə bir araya sığmayan hərəkətlərə, qanunsuz əməllərə çağırışlara, insanın şərəf və ləyaqətini alçaldan təhqiramiz hərəkətlərə yol verməməli, məhkəmə iclasında hakimə mane olmamalı, çıxış edənlərin sözünü kəsməməli və iclas qaydasını pozmamalıdır. Etikanın digər tələbləri Vəkillərin etik davranış qaydaları haqqında Əsasnamə ilə müəyyən edilir.
14. Hüquqi yardımın ödənilməsi Maddə 19–20
Vəkilin göstərdiyi hüquqi yardımın haqqı tərəflər arasında bağlanmış müqavilə əsasında ödənilir. Haqqın (qonorarın) məbləğinin məhdudlaşdırılması qadağandır — məbləği tərəflər razılıqla müəyyən edir (M.19).
Dövlət hesabına hüquqi yardım (M.20)
Aşağıdakı şəxslərə dövlət hesabına pulsuz hüquqi yardım göstərilir:
- İnzibati qaydada tutulmuş şəxslər;
- Cinayət işləri üzrə şübhəli və ya təqsirləndirilən şəxslər;
- Məişət zorakılığından zərər çəkmiş şəxslər;
- Qanunla müəyyən digər hallarda məhkəmədə yardımın haqqını ödəmək üçün kifayət qədər vəsaiti olmayan şəxslər;
- Ölmüş zərər çəkmiş şəxsin hüquqi varisi;
- Cinsi istismar/zorakılıq qurbanı olmuş və pulsuz yardım tələb edən uşaqlar.
Dövlət hesabına hüquqi yardım göstərən növbətçi vəkil öz vəzifələrini yerinə yetirməkdən imtina edə bilməz (M.20.II–III).
15. İntizam məsuliyyəti Maddə 21–22 YENİ 2025
Vəkil bu Qanunun, digər normativ aktların və etik davranış qaydalarının tələblərini pozduqda, habelə illik minimal icbari tədris saatlarını toplamadıqda intizam məsuliyyətinə cəlb edilir. Vəkil yalnız İntizam Komissiyasının rəyinə əsasən Rəyasət Heyəti tərəfindən məsuliyyətə cəlb olunur.
3 ay (+ 3 ay uzadıla bilər)
1. Xəbərdarlıq
2. Töhmət
3. Cərimə — üzvlük haqqının 10 misli
4. Fəaliyyətin dayandırılması (3 ay – 1 il)
5. Üzvlükdən xaric edilmə
İntizam tənbehləri (M.22.VI)
| Tənbeh | Xüsusiyyəti |
|---|---|
| Xəbərdarlıq | Ən yüngül tənbeh |
| Töhmət | — |
| Cərimə | Üzvlük haqqının 10 misli həcmində |
| Fəaliyyətin dayandırılması | 3 ay – 1 il; bu dövrdə seçkili orqanlara seçilmək olmaz |
| Üzvlükdən xaric | Ən ağır tənbeh; məhkəməyə müraciət tələb oluna bilər |
«Söz → Pul → Vaxt → Vida» pilləsi. Tənbehlər ağırlaşma sırası ilə: əvvəlcə söz (xəbərdarlıq, töhmət), sonra pul (cərimə), sonra vaxt itkisi (fəaliyyətin dayandırılması), ən sonda vida (üzvlükdən xaric).
• İntizam tənbehi pozuntu aşkar edildiyi gündən 1 il, törədildiyi gündən 2 il ərzində tətbiq oluna bilər.
• İntizam tənbehindən 1 ay ərzində məhkəməyə şikayət vermək olar.
16. Vəkilin fəaliyyətinə xitam verilməsi Maddə 23
Vəkilin fəaliyyətinə Rəyasət Heyətinin qərarı ilə aşağıdakı hallarda xitam verilə bilər:
| № | Xitam əsası |
|---|---|
| 1 | Öz arzusu ilə yazılı ərizə verdikdə |
| 2 | Qüvvəyə minmiş ittihamedici hökm və ya tibbi xarakterli məcburi tədbir qərarı olduqda |
| 3 | Fəaliyyət qabiliyyətsizliyi və ya məhdud qabiliyyət məhkəmə ilə müəyyən edildikdə |
| 4 | Vəfat etdikdə |
| 5 | Məhkəmə tərəfindən ölmüş elan edildikdə və ya itkin düşmüş hesab edildikdə |
| 6 | Kollegiyanın üzvlüyündən xaric edildikdə |
| 7 | Namizədlər üçün tələblərə uyğun gəlmədiyi aşkar edildikdə |
| 8 | Üzvlük haqqını 6 aydan artıq üzrsüz səbəbdən ödəmədikdə |
| 9 | Azərbaycan Respublikasının vətəndaşlığına xitam verildikdə |
Xitam barədə Rəyasət Heyətinin qərarından 1 ay müddətində məhkəməyə şikayət vermək olar.
17. Maliyyə, pensiya və əcnəbilər Maddə 24–26
Vəsait (M.24): Kollegiyanın vəsaiti üzvlük haqqından, order markasına görə ödənişdən, sığorta hesabı vəsaitindən və qanunla qadağan edilməyən digər mənbələrdən formalaşır. Fəaliyyəti dayandırılmış vəkil bu dövrdə üzvlük haqqı ödəmir. Kollegiya hüquqi şəxs kimi vergi və rüsumların ödənilməsindən azaddır.
Pensiya (M.25): Vəkillərin pensiya təminatı «Əmək pensiyaları haqqında» Qanuna uyğun həyata keçirilir.
Əcnəbilər (M.26): Azərbaycanda əcnəbi vəkillər yalnız öz dövlətinin qanunları və ya beynəlxalq hüquq normaları üzrə məsləhət və rəy verə bilərlər. Məhkəmə icraatına isə yalnız Azərbaycanın tərəfdar çıxdığı beynəlxalq müqavilələrə əsasən, qarşılıqlı münasibətlər əsasında buraxılırlar.
18. 2025-ci il dəyişiklikləri (281-VIIQD) YENİ 2025
31 oktyabr 2025-ci il tarixli dəyişiklik qanunu qanunvericiliyi əhəmiyyətli dərəcədə yeniləyib. İmtahan üçün ən vacib dəyişikliklər:
| Mövzu | Əvvəl | İndi (2025) |
|---|---|---|
| İş stajı tələbi | 3 il | 1 il |
| İxtisas Komissiyasının tərkibi | 5 vəkil + 3 + 3 = 11 | 7 vəkil + 3 + 3 = 13 |
| Prinsiplər | «aşkarlıq» | «şəffaflıq, insan hüquqlarına hörmət» |
| Xidməti vəsiqə | Yox idi | Əlavə olundu (M.14-1) |
| Vəkil orderi / sorğusu | Yox idi | Əlavə olundu (M.15-1, 15-2) |
| Ən yüngül tənbeh | «irad tutma» | «xəbərdarlıq» |
| Cərimə tənbehi | Yox idi | Üzvlük haqqının 10 misli əlavə olundu |
| İntizam tənbehi müddəti | 6 ay / 1 il | 1 il / 2 il |
| İntizam araşdırması | 1 ay | 3 ay (+3 ay) |
| Müdafiə subyekti | fiziki/hüquqi şəxslər | + dövlət orqanları (qurumları) |
19. Mühüm müddətlər və rəqəmlər cədvəli
Bu cədvəl imtahandan əvvəl təkrarlamaq üçün ən faydalı «şpargalkadır» — bütün rəqəmsal göstəricilər bir yerdə:
| Rəqəm / müddət | Nəyə aiddir | Maddə |
|---|---|---|
| 1 il | Vəkil olmaq üçün minimum iş stajı | M.8 |
| 2 mərhələ | İxtisas imtahanı: yazılı test + şifahi müsahibə | M.8 |
| 20 gün | Qəbuldan imtina qərarından şikayət müddəti | M.13 |
| 1 il | Müsahibə mərhələsini keçə bilməyən üçün gözləmə | M.13 |
| 13 üzv | İxtisas Komissiyası (7 vəkil + 3 hakim + 3 alim) | M.13 |
| 5 il | İxtisas və İntizam Komissiyalarının səlahiyyət müddəti | M.13, 21 |
| 5 il | Rəyasət Heyəti üzvlərinin səlahiyyət müddəti | M.11 |
| 2 dəfə | Sədrin maksimum seçilmə sayı | M.11 |
| 3 il | Rəyasət Heyətinə seçilmək üçün minimum vəkil stajı | M.11 |
| 2/3 | Rəyasət Heyəti və komissiyaların kvorumu | M.11, 13 |
| 3 ildə 1 dəfə | Ümumi yığıncağın çağırılması | M.10 |
| 500 üzv | Bu saydan çox olduqda konfrans keçirilir | M.10 |
| 7 iş günü (+7) | Vəkil sorğusunun cavablandırılması | M.15-2 |
| 2 % | Aylıq gəlirdən sığorta hesabına köçürmə | M.16 |
| hər ay | Üzvlük haqqının ödənilməsi | M.16 |
| 1 il / 2 il | İntizam tənbehi müddəti (aşkar / törədilmə) | M.22 |
| 3 ay (+3) | İntizam Komissiyasının araşdırma müddəti | M.22 |
| 3 ay – 1 il | Fəaliyyətin dayandırılması müddəti | M.22 |
| 10 misli | Cərimə (üzvlük haqqının) | M.22 |
| 1 ay | İntizam tənbehindən / xitamdan şikayət | M.22, 23 |
| 6 aydan artıq | Üzvlük haqqı ödənilməməsi → xitam | M.23 |
20. Tez-tez verilən suallar (FAQ)
Hüquqi qeyd: Bu konspekt yalnız təhsil və ümumi məlumat məqsədi daşıyır, hüquqi məsləhət deyil. Mətn «Vəkillər və vəkillik fəaliyyəti haqqında» 783-IQ saylı Qanunun 31 oktyabr 2025-ci il (281-VIIQD) redaksiyası əsasında hazırlanıb. Konkret hüquqi məsələlərdə qanunun rəsmi mətninə (e-qanun.az) və ixtisaslı vəkilə müraciət edin.
